آشنایی با تند خوانی
تندخوانی مهارتی است که به دانشآموزان کمک میکند تا بتوانند در مدت زمان کمتر، مطالب بیشتری را بخوانند و یاد بگیرند.
موانع تندخوانی
قبل از اینکه به فنون تندخوانی اشاره کنیم، بهتر است عادات غلطی را که باعث کندخوانی میشود بشناسید و تلاش کنید با برطرف کردن آنها، زمینهی لازم برای یادگیری فنون مطالعهی سریع در خود ایجاد کنید. مطمئن باشید اگر تندخوان حرفهای هم نشوید برطرف کردن این عادات غلط کیفیت مطالعهی شما را افزایش میدهد و قدرت یادگیری شما را بالا میبرد.
ترس از درک کم مطلب: بسیاری از افراد کندخوان گمان میکنند کند خواندن باعث درک بهتر میشود. این عقیده اشتباه است. برای ترک این عادت، واژه واژهخوانی را کنار بگذارید و عبارتخوانی را جایگزین کنید. «تونی بوزان» معتقد است انسان در یک نگاه، توانایی استخراج ۶ کلمه و در هر ثانیه ۲۴ کلمه را دارد.
خواندن با صدای بلند: بعضیها فکر میکنند با بلند خواندن بهتر میفهمند، در حالی که این تفکر مانع تندخوانی است؛ ضمن اینکه مزاحمتهایی نیز برای دیگران ایجاد میکند و امکان مطالعه در مکانهای عمومی مثل کتابخانهها را نیز برای افراد محدود میکند. به خاطر داشته باشید که مکث کردن روی کلمات چندهجایی، برگشت به عقب و بلندخوانی سه عادت بد خواندن هستند.
زیرلب خوانی:
زیرلبخوانی عبارت است از زمزمهی کلمات، به طوری که صدای خواندن کلمات را در گوش خود بشنوید. حرکت دادن لب هنگام خواندن نیز حالتی از زیرلبخوانی است. این عادت غلط نیز مانع تندخوانی است. در این زمان حداکثر سرعت مطالعهی شما متناسب با سرعت حرف زدن است؛ یعنی دویست کلمه در دقیقه و حتی کمتر که سرعت خیلی پایینی است. برای مطالعه با سرعت زیاد و درک بالا باید بیصدا بخوانید؛ یعنی بین نگاه و مغز رابطهی مستقیم برقرار کنید. یک تندخوان نیازی به شنیدن کلمات برای درک معنا ندارد.
تلفظ و تکرار کلمات در ذهن: در این حالت لبها بیحرکت هستند و ارتعاش در گلو احساس نمیشود؛ ولی کلمات در ذهن تکرار میشوند. برای ترک این عادت در حین خواندن سعی کنید با مجسم کردن صحنه یا تصویر آنچه انجام میشود ذهن خود را مشغول کنید.
استفادهی نادرست از راهنما: انگشتگذاری یا به کار بردن انگشت، مداد یا هر وسیلهی دیگری اگر موجب توقف و کند خواندن شما شود، نادرست است؛ ولی اگر سرعت حرکت انگشت زیاد شود و چشمها تابع حرکت دست باشند، آنگاه دیگر مانع محسوب نمیشوند.
برگشتخوانی:
برگشتخوانی یعنی برگشتن به کلمات یا خطوط قبلی و دوباره خواندن آنها. این عادت غلط یکی از بدترین و وقتگیرترین عادتهای نامناسب در مطالعه است که باید از بین برود. برای این کار راه آسان این است که کارتی را تهیه کنید و بعد از خواندن هر پاراگراف، کارت را روی آن قرار دهید تا دوباره به آن برنگردید. در اینجا ذکر این نکته ضروری است که منظور از برگشت به عقب، بیتوجهی، حواسپرتی، خیالپردازی، ترس، خستگی یا ترکیبی از این عوامل است.
میدان دید محدود: یکی از موانع تندخوانی این است که با یک کانون دید محدود و بیانعطاف مطالعه کنید. چون چشمهایتان را عادت دادهاید که هر بار فقط یکی، دو کلمه را ببیند، سرعت شما بسیار کم میشود. یک خوانندهی ماهر اجازه نمیدهد چشمش بیش از یک لحظه روی چند کلمه یا نشانه مکث کند. بهترین توصیه در این زمینه این است که برای دیدن بیش از یک کلمه در هر بار باید از حرکت دادن سر جلوگیری کنید و فقط چشمهای خود را حرکت دهید.
حرکت دادن سر در هنگام خواندن: حرکت دادن سر در هنگام خواندن به این دلیل است که فرد به چشمهای خود اطمینان پیدا نمیکند و نگران است که خط را گم کند. در حالی که مانع تندخوانی و موجب فشار و خستگی جسمانی میشود. برای از بین بردن این عادت غلط باید سعی کنید به جای حرکت دادن سر، میدان دید خود را افزایش دهید و فقط چشمان خود را حرکت دهید. همچنین با تمرینهایی، از حرکت سر خود در هنگام خواندن جلوگیری کنید.
فنون تندخوانی
سطحیخوانی:
در تندخوانی اولین قدم، سطحیخوانی برای یافتن اندیشه و منظور اصلی نویسنده است. بنابراین تمام مطالب موجود در متن مورد نظر را به جز اندیشه و نکتهی اصلی هر پاراگراف نادیده بگیرید. این اولین تجربهی شما در حذف بخش بزرگی از مطالب متنی است که مطالعه میکنید. این کار را بدون هیچ گونه احساس گناهی انجام دهید و نگران نباشید. فقط از درک مقصود اصلی و نکتهی مورد نظر نویسنده خشنود باشید و با علاقه ادامه دهید. برای انجام بهتر این کار باید سرعت خواندن خود را افزایش دهید. فهرست مطالب را نگاه کنید. به عناوین اصلی و فرعی توجه کنید و با مرور اجمالی از اصل مطالب آن سر در بیاورید.
اعتمادبهنفس: همان گونه که قبلاً گفته شد، یکی از موانع تندخوانی برگشت به عقب و دوبارهخوانی است. یک تندخوان ماهر باید اعتمادبهنفس داشته باشد و به جای خواندن مطالب به دفعات، به یک بار خواندن اکتفا کند. شما باید بدانید که دوبارهخوانی هیچ گونه تأثیری بر روی فهم مطلب ندارد. فقط باعث فشار آوردن به چشمها و خستگی آنها میشود.
افزایش میدان دید:
چشم تنها وسیله برای دیدن و به عبارت دیگر یک عامل واسطه است. ما با چشم نمیخوانیم بلکه این کار را با مغزمان انجام میدهیم. چشم، تنها تصاویر را به مغز منتقل میکند، اما عمل اصلی دیدن در مغز انجام میشود. چشم اگر خوب آموزش دیده باشد میتواند چند کلمه را در آنِ واحد تصویربرداری کرده و به مغز ارسال کند. مغز در مقایسه با چشم، از سرعت بیشتری برخوردار است. شما باید به چشمان خود بیاموزید که به جای تک تک کلمات، مجموعهای از کلمات را شکار کند. به این ترتیب چشم در یک سطر، توقفهای کمتری خواهد داشت. مرکز بینایی در مغز هم خیلی سریع و هم خیلی توانمند است، به طوری که حتی اگر بخشی از کلمه را ببیند قادر به کشف آن خواهد بود. با ممارست و تمرین میتوانید وسعت دید خود را تا حد دیدن بیش از پنج کلمه در هر توقف گسترش دهید.
تمرکز
یکی از عواملی که تندخوانی را تسهیل میکند تمرکز است. گاهی ذهن شما به جای پرداختن به مطلب اصلی، به چیز دیگری معطوف میشود؛ به عبارت دیگر دچار حواسپرتی میشود. باید با بهرهگیری از تکنیکهای تمرکز حواس سعی کنید افکار خود را متمرکز کنید.
نکتهبرداری
در تندخوانی از روشهای معمولیِ نتبرداری و یادداشتبرداری استفاده نمیشود؛ زیرا بسیار وقتگیر است. نکتهبرداری به هر حال مفید است؛ زیرا یک فرایند گزینشی است. در این فرایند باید کلماتی که نوشته میشوند به حداقل برسند و فقط کلماتی یادداشت شوند که بار معنایی داشته باشند. یک واژهی کلیدی، هم خودش دارای اهمیت است و هم آنچه را تداعی میکند؛ بنابراین یک کلمه یا یک تصویر کلیدی باید هم تداعیکنندهی مفهوم اصلی باشد و هم حجم زیادی از اطلاعات مربوط به آن را به ذهن بیاورد.
